نسخهای ژنتیکی از پنبه؛ وعده رشد، واقعیتِ چالشها
در سالهای اخیر، پنبه اصلاح ژنتیکیشده که اغلب با عنوان پنبه Bt شناخته
میشود به یکی از موضوعات
بحثبرانگیز در صنعت کشاورزی و نساجی تبدیل شده است. این نوع پنبه با استفاده از
فناوری مهندسی ژنتیک، به گونهای طراحی شده که در برابر آفت کرم غوزه مقاوم باشد؛
آفتی که یکی از مخربترین دشمنان پنبه در سراسر جهان محسوب میشود. ژن مقاومسازی
از باکتری Bacillus thuringiensis گرفته شده و به گیاه پنبه منتقل شده است تا بتواند بهطور طبیعی سم
تولید کند و آفت را از بین ببرد.
در حال حاضر، بیش از ۲۴ میلیون هکتار از زمینهای کشاورزی جهان به کشت
پنبه اصلاحشده ژنتیکی اختصاص یافتهاند. هند، ایالات متحده، چین و پاکستان از
جمله بزرگترین تولیدکنندگان این نوع پنبه هستند. با این حال، تجربه کشورهایی
مانند هند و بورکینافاسو نشان داده که این فناوری، علیرغم وعدههای اولیه، با
چالشهای جدی همراه بوده است.
در هند، پنبه Bt از
سال ۲۰۰۲ توسط شرکت مونسانتو معرفی شد و در ابتدا با استقبال کشاورزان مواجه
شد. وعدههایی مانند کاهش مصرف سموم، افزایش عملکرد محصول و درآمد بیشتر، بسیاری
را به استفاده از این بذرها ترغیب کرد. اما در سالهای بعد، الگوی موفقیت اولیه
تغییر کرد. آفات جدیدی ظاهر شدند، مقاومت آفات قدیمی نسبت به سم Bt افزایش یافت و کشاورزان مجبور شدند
دوباره از سموم بیشتری استفاده کنند. هزینههای بالای بذر، کود و سموم باعث شد
بسیاری از کشاورزان کوچک دچار بدهی شوند و متأسفانه در برخی مناطق، این فشار
اقتصادی به خودکشی کشاورزان منجر شد.
در بورکینافاسو نیز تجربه مشابهی رقم خورد. این کشور که به تولید پنبه
با کیفیت شهرت داشت، پس از پذیرش پنبه Bt، با
افت شدید کیفیت الیاف مواجه شد. تنها ۲۰٪ از پنبه تولیدی پس از اصلاح ژنتیکی، استانداردهای
قبلی را حفظ کرد، در حالی که پیش از آن، ۹۰٪ پنبهها از نوع باکیفیت متوسط تا بلند بودند. این
افت کیفیت باعث کاهش قیمت فروش و نارضایتی شدید تولیدکنندگان شد، تا جایی که در
سال ۲۰۱۶ تصمیم به توقف کامل کشت پنبه Bt گرفته شد.
در قاره آفریقا، هنوز بسیاری از کشورها در حال بررسی مزایا و معایب
پنبه اصلاحشده ژنتیکی هستند. برخی کشورها مانند سودان و آفریقای جنوبی اجازه کشت
آن را دادهاند، اما دیگر کشورها با احتیاط بیشتری برخورد میکنند. گزارشهایی از
سوی نهادهای بینالمللی مانند Textile Exchange هشدار دادهاند که پذیرش گسترده این فناوری میتواند کشاورزان کوچک را
با بدهیهای سنگین، وابستگی به شرکتهای بزرگ بذر و خطرات زیستمحیطی مواجه کند.
در این میان، تقاضا برای پنبه ارگانیک و غیر اصلاحشده ژنتیکی در حال
افزایش است. بسیاری از مصرفکنندگان، برندها و تولیدکنندگان به دنبال محصولاتی
هستند که نهتنها کیفیت بالایی داشته باشند، بلکه در فرآیند تولید نیز به محیطزیست
و سلامت انسان احترام بگذارند. حفظ تنوع ژنتیکی بذرهای محلی، استقلال کشاورزان و
کاهش وابستگی به فناوریهای پرهزینه، از جمله دلایل حمایت از پنبه غیر اصلاحشده
ژنتیکی است.
در نهایت، تجربه کشورهایی مانند هند و بورکینافاسو نشان میدهد که
فناوری اصلاح ژنتیکی، اگر بدون بررسی دقیق و مشارکت کشاورزان اجرا شود، میتواند
به جای حل مشکلات، چالشهای جدیدی ایجاد کند. صنعت نساجی و کشاورزی باید با دیدی
جامع، علمی و انسانی به این موضوع بنگرد و تصمیماتی اتخاذ کند که هم به پایداری
محیطزیست کمک کند و هم معیشت کشاورزان را حفظ نماید.
برای مطالعه بیشتر درباره وضعیت جهانی پنبه اصلاحشده ژنتیکی، میتوانید
به صفحه رسمی CBAN درباره پنبه اصلاحشده ژنتیکی مراجعه کنید.
نظرات
ارسال یک نظر